میدانیم که تشخیص و بررسی یکی از مهمترین مراحل مهم درمانی در علم دندانپزشکی به شمار می رود. یکی از مهم ترین ابزارهای تصویربرداری که در این حوزه نقش بسیار برجسته دارد، پانورکس یا همان رادیوگرافی پانورامیک است. این تکنیک به دندان پزشکان اجازه می دهد تا در یک تصویر کلی، تمام جزئیات دندان ها، استخوان فک، مفاصل و بافت های اطراف را مشاهده کرده و درمان و وارد نیاز را برای بیمار تعیین می کند. در ادامه از این مقاله همراه ما بوده تا به صورت دقیق به بررسی نحوه انجام پانورکس یا رادیوگرافی پانارومیک بپردازیم.
پانورکس چیست؟
پانورکس نوعی تصویربرداری رادیوگرافی است که با استفاده از اشعه ایکس، نمایی جامع و دوبعدی از کل ناحیه دهان، دندان ها، فک بالا و پایین، سینوس و مفصل گیجگاهی فکی ارائه می دهد. برخلاف عکس های رادیوگرافی معمولی که تنها از چند دندان تصویر ارائه می دهند، در توموگرافی پانارومیک کل ساختار فک در یک تصویر واحد قابل مشاهده است. این ویژگی باعث می شود پزشک بتواند به سرعت ناهنجاری ها، عفونت ها، پوسیدگیهای پنهان و حتی تومورهای احتمالی در ناحیه را تشخیص دهد.
به طور کلی دستگاه پانورکس دیجیتال از سه بخش اصلی تشکیل شده است؛ در طول تصویربرداری، اشعه ایکس به صورت پیوسته از زوایای مختلف عبور کرده و تصویری یکپارچه از قوس فک ها تولید می شود. به طور کلی این فرآیند، نوعی توموگرافی پانارومیک محسوب می شود، چراکه با ترکیب چندین تصویر نازک از زوایای متفاوت، نمایی کلی از ساختار فک ایجاد می کند.
کاربرد های پانورکس دیجیتال
انجام پانورکس دارای کاربرد های متعددی است که وابسته به شرایط جسمانی بیمار متغیر هستند ؛ از این رو برخی از اصلی ترین کاربرد های آن عبارت اند از:
- ارتودنسی: پزشک برای بررسی وضعیت ریشه ، زاویه دندان ها و تحلیل تراکم استخوان پیش از نصب براکت آن را تجویز می کند.
- ایمپلنت : برای تعیین محل مناسب برای کاشت ایمپلنت با بررسی ارتفاع و ضخامت استخوان پانورکس توصیه می شود.
- جراحی فک و صورت: ارزیابی دقیق ناهنجاری های استخوانی، شکستگی ها و انحرافات فکی با انجام رادیوگرافی پانورکس.
- دندان پزشکی کودکان: تشخیص دندان های دائمی نهفته یا رشد غیرطبیعی دندان های شیری در تصویربرداری پانورکس.
- تشخیص ضایعات پاتولوژیک: کشف تومورهای خوش خیم یا بدخیم در نواحی استخوانی فک
نحوه انجام پانورکس
به طور کلی ، نحوه انجام پانورکس بسیار ساده و بدون درد است. در ابتدا از فرد خواسته می شود که تمام اشیا فلزی مانند گوشواره، گردنبند یا عینک را از خود جدا کرده تا مانع عبور اشعه نشوند. سپس بیمار مقابل دستگاه ایستاده یا روی صندلی مخصوص می نشیند. سر در موقعیت خاصی قرار گرفته و با استفاده از تکیه گاه ها ثابت نگه داشته می شود تا در طول تصویربرداری حرکت نکند. دستگاه به آرامی در اطراف سر بیمار می چرخد و تصویری کامل از فک بالا و پایین تهیه می کند. کل فرایند معمولاً کمتر از ۱۵ ثانیه طول کشیده و هیچ گونه درد یا ناراحتی ایجاد نمی کند.
مزایای استفاده از پانورکس در دندان پزشکی
انجام رادیوگرافی پانورکس مزایای متعددی دارد که به همین دلیل بیشتر دندانپزشکان آن را قبل از شروع روند درمانی تجویز می کنند. برخی از مزیت هایی که این تصویربرداری دارد عبارت اند از:
- مشاهده جامع: پزشک می تواند کل فک و هر دو قوس دندانی را در یک تصویر ببیند.
- تشخیص سریع: امکان شناسایی دندان های نهفته، پوسیدگی های پنهان، تومورها یا کیست های استخوانی فراهم است.
- ارزیابی قبل از درمان: در درمان هایی نظیر ارتودنسی، ایمپلنت و جراحی فک، عکس پانورکس دندان نقش حیاتی دارد.
- تابش کم: میزان اشعه دریافتی بسیار کمتر از روش های سنتی است.
- ثبت دیجیتال: تصاویر در نسخه دیجیتال به راحتی قابل ذخیره سازی، انتقال و تحلیل هستند.
مقایسه پانورکس با سایر روشهای تصویربرداری
باید گفت که پانورکس در مقایسه با رادیوگرافی بایت وینگ یا پری آپیکال، تصویری وسیع و همهجانبه تر ارائه می دهد. در حالی که تصاویر موضعی تنها بخشی از دهان را نشان می دهند، پانورکس امکان مشاهده ارتباط بین دندان ها، مفصل فک و حتی سینوس ها را فراهم می کند. در نتیجه این تکنیک تصویر برداری در مقایسه با سایر روشها دید وسیع تری به پزشک داده و بسیار کاربردی تر است.
نکات مهم قبل از انجام پانورکس
باید گفت که انجام تصویربرداری پانورکس به هیچ عنوان دردناک یا پیچیده نبوده و بیمار به راحتی و با رعایت چند نکته ساده و در چند ثانیه می تواند آن را انجام دهد. به طور کلی قبل از ورود فرد به اتاق تصویر برداری از بیمار خواسته می شود تمام اشیای فلزی اطراف صورت را جدا کند. در صورت وجود سابقه جراحی فک یا ایمپلنت، بهتر است پزشک را مطلع کند؛ بیمار باید در طول تصویربرداری بی حرکت مانده تا تصویر شفاف و واضح ثبت شود. همچنین توصیه می شود که زنان باردار حتما پزشک و تکنسین را مطلع کنند.
نکته پایانی
رادیوگرافی پانورکس یکی از بهترین و بی خطر ترین روشهای تشخیص و بررسی می باشد که کاربرد های متعددی برای بیمار داشته و می توان گفت جامع ترین نوع تصویربرداری است. همچنین باید اشاره کرد این تصویر برداری بسیار کم خطر بوده و بیمار به هیچ عنوان نباید از آن هراس داشته یا نگران آن باشد.
